जनकपुरधाम, ०२ कार्तिक । दशैँमा जनकपुरधामका बजारमा किनमेलको चहलपहल बढ्नुपर्ने समय हो । नयाँ लुगा, जुत्ता, घरायसी सामग्री र चाडपर्वका आवश्यक सामान खरिद गर्न सर्वसाधारण बजार पुगिरहेका छन् । तर, कुनै समय दशैँको विशेष आकर्षण मानिने जनकपुरधामस्थित गोपाल धर्मशालामा लाग्ने सस्ता बजारप्रति भने स्थानीयको उत्साह क्रमशः घट्दै गएको छ ।

कमजोर व्यवस्थापन, सामानको गुणस्तरमाथि उठेका प्रश्न र मूल्यमा अपेक्षित सस्तोपन नदेखिँदा बजारले आफ्नो पुरानो आकर्षण गुमाउँदै गएको उपभोक्ताहरूको गुनासो छ ।

विगतमा दशैँ सुरु हुनासाथ जनकपुरधाम र आसपासका गाउँबस्तीमा सस्ता बजारको चर्चा चल्ने गर्थ्यो । चाडपर्वका लागि आवश्यक कपडा तथा अन्य सामग्री किन्न सस्ता बजार पुग्ने योजना धेरै परिवारले बनाउँथे ।

जनकपुरधामका अधिकांश बासिन्दा दशैँको अवधिमा कम्तीमा एकपटक भए पनि गोपाल धर्मशालामा लाग्ने बजार घुम्न पुग्ने गरेको स्थानीयहरू सम्झन्छन् । तर, अहिले त्यो उत्साह र आकर्षण पहिलेको जस्तो नरहेको उनीहरूको अनुभव छ ।

जनकपुरधाम–४ की रुबी झा सस्ता बजारको व्यवस्थापन कमजोर बन्दै गएको र बजारले आफ्नो पुरानो लोकप्रियता गुमाउँदै गएको बताउँछिन् । उनका अनुसार कुनै समय सस्ता बजार भनेपछि सर्वसाधारणमा छुट्टै उत्साह हुने गर्थ्यो । सस्तो मूल्यमा आवश्यक सामान पाइने अपेक्षासहित उपभोक्ता त्यहाँ पुग्थे । अहिले भने बजारमा राखिएका सामानको गुणस्तर र मूल्यलाई लिएर प्रश्न उठ्न थालेपछि उपभोक्ताको आकर्षण घटेको उनको भनाइ छ ।

‘पहिले दशैँ सुरु हुनासाथ सस्ता बजार जाने उत्साह हुन्थ्यो । बजारमा किनमेल गर्ने मात्र नभई घुम्न जानेको पनि भीड लाग्थ्यो । अहिले त्यो माहोल नै हराउँदै गएको छ । व्यवस्थापन पनि राम्रो देखिँदैन,’ झा भन्छिन् ।

उनका अनुसार सस्ता बजारको मूल उद्देश्य सर्वसाधारणलाई तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यमा गुणस्तरीय सामान उपलब्ध गराउनु हो । तर, बजारमा उपलब्ध कतिपय सामानको गुणस्तर कमजोर रहेको र मूल्य पनि अपेक्षाअनुसार सस्तो नभएको उपभोक्ताको गुनासो छ । केही सामानको म्यादसमेत गुज्रिएको हुन सक्ने भन्दै उनले बिक्रीमा राखिएका वस्तुको गुणस्तर जाँच र बजार अनुगमन प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको बताइन् ।

सस्ता बजारमा मूल्य र गुणस्तरबीचको सम्बन्धलाई लिएर उपभोक्ताले असन्तुष्टि व्यक्त गरिरहेका बेला जनकपुरधाम–४ कै सोनी मण्डलको अनुभव पनि उस्तै छ । उनी सस्ता बजारमा कपडा किन्न पुग्दा आफूले खोजेको कपडाको मूल्य अपेक्षाभन्दा बढी पाएको बताउँछिन् ।

मण्डलका अनुसार सस्ता बजारमा एउटा कपडाको मूल्य १ हजार २०० रुपैयाँ भनिएको थियो । तर, उस्तै कपडा र उस्तै गुणस्तरको सामग्री उनले पेठिया बजारमा ८०० रुपैयाँमा खरिद गरेको बताइन् । एउटै प्रकृतिको सामान अन्य बजारमा कम मूल्यमा पाइएपछि सस्ता बजारमा किनमेल गर्दा उपभोक्ताले वास्तविक मूल्यको तुलना गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ ।

‘सस्ता बजारमा सस्तो मूल्यमा सामान पाइन्छ भन्ने मनोभावना हुन्छ । तर, मैले १ हजार २०० रुपैयाँ भनिएको कपडा पेठिया बजारमा ८०० रुपैयाँमा पाएँ । गुणस्तर पनि उस्तै थियो । त्यसपछि सस्ता बजारमा किनमेल गर्दा साँच्चिकै सस्तो छ कि छैन भनेर सोच्नुपर्ने भयो,’ मण्डलले भनिन् ।

बजारको नाम नै ‘सस्ता बजार’ भए पनि अन्य स्थानीय बजारको तुलनामा मूल्य कम नभए उपभोक्ता त्यहाँ पुग्नुको औचित्यमाथि प्रश्न उठ्नु स्वभाविक हो । उपभोक्ताले सामानको मूल्य तुलना गर्ने र गुणस्तर हेरेर खरिद गर्ने क्रम बढेसँगै सस्ता बजारले आफ्नो विशेषता प्रमाणित गर्नुपर्ने चुनौती थपिएको छ ।

पुरानो आकर्षण हराउँदै, बजार घुम्ने उत्साहसमेत घट्यो
सस्ता बजारप्रतिको आकर्षण घट्नुको कारण मूल्य र गुणस्तरमा मात्रै सीमित छैन । बजारको समग्र व्यवस्थापन, सामानको छनोट, बिक्रीस्थलको अवस्था र उपभोक्ताको सुविधाले पनि यसको लोकप्रियतामा प्रभाव पार्ने गरेको स्थानीयको अनुभव छ ।

विगतमा दशैँको शुरुवातसँगै सस्ता बजार जाने विषयले नै स्थानीयमा उत्साह जगाउने गरेको थियो । परिवारका सदस्यसँग बजार घुम्ने, आवश्यक कपडा तथा सामान किन्ने र दशैँको तयारी गर्ने क्रममा गोपाल धर्मशालाको सस्ता बजार धेरैका लागि नियमित गन्तव्य बन्ने गरेको थियो । बजारमा किनमेल गर्ने ग्राहकसँगै रमाइलोका लागि घुम्न आउनेको समेत चहलपहल हुन्थ्यो ।

तर, अहिले सस्ता बजार जाने पुरानो चलन कमजोर हुँदै गएको स्थानीय बताउँछन् । बजारमा पुगेर सामानको मूल्य सोध्दा अन्यत्रभन्दा सस्तो नपाइनु, गुणस्तरबारे आश्वस्त हुन नसक्नु र व्यवस्थापनमा सुधार नदेखिनुले उपभोक्ताको रुचि घटाएको उनीहरूको बुझाइ छ ।

रुबी झाका अनुसार सस्ता बजारले पहिले जस्तो प्रचारप्रसार र आकर्षण कायम राख्न सकेको छैन । बजारप्रति उपभोक्ताको उत्साह घट्दै जाँदा यसको व्यवसायिक गतिविधिमा समेत असर पर्न सक्ने देखिन्छ । कुनै समय दशैँको किनमेलसँग जोडिएको विशेष पहिचान अहिले कमजोर बन्दै गएको उनको अनुभव छ ।

सस्ता बजारको लोकप्रियता कायम राख्न नामअनुसारको सेवा र मूल्यको प्रत्याभूति आवश्यक छ । बजारमा सामान राख्नु मात्रै पर्याप्त नभई उपभोक्ताले अन्यत्रभन्दा सस्तो मूल्यमा गुणस्तरीय सामग्री पाएको अनुभव गर्न सके मात्र त्यस्तो बजारप्रति विश्वास बढ्न सक्ने उनको भनाइ छ ।

सस्ता बजारको प्रमुख आकर्षण नै तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यमा सामान उपलब्ध हुनु हो । चाडपर्वका बेला सीमित आम्दानी भएका परिवारलाई समेत सहज रूपमा किनमेल गर्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षासहित यस्ता बजार सञ्चालन गरिन्छन् । तर, बजारमा उपलब्ध सामानको मूल्य अन्य पसलसँग तुलना गर्दा उल्लेख्य अन्तर नदेखिए उपभोक्ताको आकर्षण टिकाइराख्न कठिन हुन्छ ।

गुणस्तरमाथि प्रश्न, अनुगमनको आवश्यकता
सस्ता बजारमा उपलब्ध केही सामानको गुणस्तर कमजोर रहेको र म्याद गुज्रिएका सामग्रीसमेत बिक्रीमा हुन सक्ने उपभोक्ताको गुनासोले बजार अनुगमनको आवश्यकतालाई थप महत्त्वपूर्ण बनाएको छ ।

खाद्यवस्तु, सौन्दर्य सामग्री तथा म्याद उल्लेख गर्नुपर्ने अन्य उपभोग्य सामग्री बिक्रीमा राखिएको छ भने तिनको उत्पादन मिति, उपभोग गर्न मिल्ने अन्तिम मिति, मूल्य र गुणस्तर जाँच गर्नु आवश्यक रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।

चाडपर्वको समयमा उपभोक्ताको भीड बढ्ने भएकाले बजार अनुगमनलाई नियमित र परिणाममुखी बनाउनुपर्ने देखिन्छ । मूल्यमा कृत्रिम वृद्धि, म्याद गुज्रिएका सामग्रीको बिक्री, गुणस्तरसम्बन्धी भ्रामक विवरण र उपभोक्ताको अधिकारविपरीतका गतिविधि नियन्त्रण गर्न सके मात्र सस्ता बजारको उद्देश्य पूरा हुन सक्छ ।

व्यवस्थापन नसुधारिए लोकप्रियता फर्काउन कठिन
गोपाल धर्मशालामा लाग्ने सस्ता बजार जनकपुरधामको चाडपर्वसँग जोडिएको पुरानो व्यवसायिक गतिविधि हो । यसको महत्त्व सामान बिक्रीमा मात्र सीमित नभई स्थानीय बजारको चहलपहल, उपभोक्ताको किनमेल संस्कृति र दशैँको तयारीसँग पनि जोडिएको छ ।

त्यसैले यसको व्यवस्थापन कमजोर हुँदा उपभोक्ताको असन्तुष्टि मात्र बढ्दैन, बजारले लामो समयदेखि बनाएको पहिचानसमेत कमजोर हुन सक्ने स्थानीयको चिन्ता छ ।

सस्ता बजारको आकर्षण पुनः बढाउन व्यापारीले मूल्यमा प्रतिस्पर्धा, सामानको गुणस्तर र ग्राहकसँगको व्यवहारमा सुधार गर्नुपर्ने आवश्यक रहेको उनीहरु बताउँछन् । त्यसैगरी, व्यवस्थापन पक्षले बिक्रीस्थलको सरसफाइ, पसलको व्यवस्थित व्यवस्थापन, मूल्यसम्बन्धी जानकारी र उपभोक्ताको गुनासो सुनुवाइमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता पनि उत्तिकै छ ।