–श्याम कुमार ठाकुर
सिरहा, १६ असोज । सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्दै सिरहाका विभिन्न स्थानमा जितिया पर्व श्रद्धा र भक्तिभावका साथ मनाइँदैछ ।

सिरहाको लहान, गोलबजार, मिर्चैयालगायत मिथिला क्षेत्रका विभिन्न ठाउँमा महिलाहरूले जितिया व्रत बसेर पर्व मनाइरहेका छन् । विशेषगरी आमाहरूले आफ्ना सन्तानको दीर्घायु र परिवारको सुख समृद्धिको कामना गर्दै कठिन व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ ।

जितिया मिथिला तथा तराई–मधेशमा पुस्तौँदेखि मनाइँदै आएको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो । यस पर्वलाई आमाको त्याग, सन्तानप्रतिको निःस्वार्थ प्रेम, श्रद्धा र समर्पणसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ ।

आश्विन कृष्ण पक्षको सप्तमीदेखि नवमीसम्म विभिन्न धार्मिक विधि पूरा गरी जितिया पर्व मनाउने परम्परा छ । पर्वको मुख्य दिन कतिपय समुदायका व्रतालु महिलाहरूले पानीसमेत नखाई निर्जला उपवास बस्ने गरेका छन् ।

धार्मिक मान्यताअनुसार जितिया पर्व भगवान् जिमूतवाहनसँग सम्बन्धित छ । जिमूतवाहनले आफ्नो त्याग र परोपकारका माध्यमबाट धार्मिक महत्त्व प्राप्त गरेको र उहाँको पूजा तथा व्रत गरेमा सन्तानको कल्याण हुने विश्वासका आधारमा महिलाहरूले जितिया व्रत बस्दै आएको बताइन्छ ।

जितियासँग चिल र स्यालको कथालाई पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ । धार्मिक कथाअनुसार चिलले नियमपूर्वक व्रत पूरा गरेको तथा स्यालले संयम गुमाएर व्रत भंग गरेको प्रसंगले व्रतमा निष्ठा, संयम र अनुशासनको महत्त्व दर्शाउने विश्वास छ ।

पर्वका क्रममा व्रतालु महिलाहरूले स्नान गरी शुद्ध भएर व्रतको संकल्प गर्ने, विभिन्न पूजाका सामग्री चढाउने तथा भगवान् जिमूतवाहनको कथा श्रवण गर्ने गर्दछन् । घिरौँलाको पातमा दही, चिउरा, पिना, तेललगायतका सामग्री चढाउने परम्परा पनि रहेको छ । अन्तिम दिन धार्मिक विधिअनुसार पूजा सम्पन्न गरी प्रसाद ग्रहण गरेपछि व्रतको पारण गर्ने गरिन्छ ।

जितिया पर्वले धार्मिक आस्थासँगै मिथिलाको मौलिक संस्कृति र परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्ने माध्यमको कामसमेत गर्दै आएको छ । पर्वका क्रममा चिल र स्यालजस्ता जीवजन्तुको स्मरण तथा पूजा गरिने भएकाले प्रकृति र जीवप्रतिको सम्मानको सांस्कृतिक पक्षसमेत यसमा जोडिएको पाइन्छ ।

सिरहाका विभिन्न गाउँ तथा बजार क्षेत्रमा जितियाका अवसरमा घरघरमा पूजा, व्रत, कथा श्रवण तथा अन्य धार्मिक गतिविधि भइरहेका छन् । पर्वले मातृत्वको त्याग र सन्तानप्रतिको प्रेमसँगै पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव तथा मिथिला संस्कृतिको पहिचानलाई निरन्तरता दिँदै आएको स्थानीयहरू बताउँछन् ।