सिरहा, ८ चैत । सिरहाको औरही गाउँपालिकामा आयोजना गर्न लागेको विष्णु महायज्ञका लागि मण्डप बनाउने नाममा दलित परिवारको घर भत्काउने घटना अहिले सामाजिक, राजनीतिक र मानव अधिकारका दृष्टिले विवादको विषय बनेको छ ।

महायज्ञ आयोजक समितिका कार्यकारी अध्यक्ष र गाउँपालिका अध्यक्ष शिवजी यादवले घर भत्काउने कार्यलाई ढाकछोप गर्न पीडित परिवारलाई बयान फेर्न र कागजी प्रक्रिया मिलाउने प्रयास गरेको आरोप लागेको हो ।

औरही गाउँपालिका–५ का दीपक मरिकको घर भत्काउने कार्यले गाउँभर आलोचना निम्त्याएको छ । स्थानीय समुदायका अनुसार कृषि बजार स्थापनाका लागि भूमि खाली गर्ने उद्देश्यले पीडित परिवारको घर भत्काइएको हो । महायज्ञ आयोजक समिति र गाउँपालिका अध्यक्ष यादवका अनुसार दीपक मरिकको पुरानो घर हटाएर नयाँ घर निर्माण गरिएको कुरा स्वीकार गरिएको छ । तथापि, मरिक परिवारका सदस्यहरूको अनुसार पुरानो घरका सामग्रीहरू जस्तै काठ, बाँस र जस्ता नयाँ घर बनाउन प्रयोग गरिएको छ ।

दीपक मरिकले चैत ६ गते एक कागजातमा हस्ताक्षर गरेका थिए । सो कागजातलाई महायज्ञ आयोजक समितिले घर हटाउने अनुमति दिने कागजका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो । उनले भने, ‘सफा गर्ने कामबाट हटाइने भन्ने डरका कारण मैले कागजातमा हस्ताक्षर गरेको हो ।’

महायज्ञ आयोजक समितिका पक्षधरहरूले पीडित परिवारलाई विभिन्न दबाब दिएर सहमति जुटाउन प्रयत्न गरेका थिए । विशेष गरी मरिक परिवारकी पत्नी अनिता मरिकलाई घरमा रहेको सुँगुर र बङ्गुरका कारण महायज्ञस्थलमा समस्या हुने भन्दै घरबाट स्थानान्तरण गराइएको दाबी गरिएको छ । यद्यपि, दीपक मरिकका अनुसार आयोजक समितिका व्यक्तिहरूले धम्की दिएका थिए कि यदि परिवारले सहमति दिएन भने उनीहरूलाई सफाइकर्मीको कामबाट पनि निकालिनेछ ।

यस विवादको बीचमा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको मधेश प्रदेश कार्यालयले घटनामा अनुगमन सुरु गरेको छ । आयोगका प्रमुख बुद्धनारायण सहनीले यस घटनाबारे अनुसन्धान गर्न थालेको जानकारी दिए ।

यस घटनाले क्षेत्रीय र जातीय विभेदको मुद्दालाई उजागर गरेको छ । राष्ट्रिय दलित आयोगका पूर्व सदस्य कबुली पासवानले महायज्ञ आयोजक समितिले दलित परिवारलाई घरबाट उठाएर बासस्थानको माटो समेत हटाइदिएको आरोप लगाएकी छन् । यस घटनामा स्थानीय बासिन्दाहरूको पनि गुनासो रहेको छ । पासवानले भनिन्, ‘यस प्रकारको विभेदपूर्ण व्यवहारले हाम्रो समाजमा जातीय भेदभावलाई प्रोत्साहन पुर्याइरहेको छ ।’

यता, गाउँपालिका अध्यक्ष शिवजी यादवले यस घटनामा जातीय भेदभावको कुनै भूमिका रहेको प्रमाणित भए आफू त्यसका लागि जवाफदेह हुने बताएका छन् । उनले पीडित परिवारका लागि खानेपानी र घरको व्यवस्था गर्न चापाकल र पक्की घर निर्माण गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।