–ज्योति झा
जनकपुरधाम, २० माघ । गरिबी, पारिवारिक तनाव, सामाजिक दबाब र एक्लोपनाकाबीच पनि हार नमानेर जीवनसँग निरन्तर संघर्ष गरिरहेकी एक आमाको नाम हो अमृता रजक । उनी चार सन्तानकी आमा मात्र नभई अभावको अँध्यारोमा उज्यालो भविष्य खोजिरहेकी साहसी महिला पनि हुन् ।

धनुषाको मिथिला बिहारी नगरपालिकास्थित ललिया माइती भएकी अमृताको विवाह मात्र १५ वर्षको उमेरमा भयो। बाल्यकाल सकिन नपाउँदै उनी गृहस्थीको जिम्मेवारी बोकेर नयाँ जीवनमा प्रवेश गरिन् । समयसँगै तीन छोरी र एक छोरासहित चार सन्तानकी आमा बनिन् ।

अहिले उनकी जेठी छोरी १९ वर्ष पुगिसकेकी छन् । सानै उमेरमा विवाह, सीमित शिक्षा, आर्थिक अभाव र पारिवारिक दबाबले उनको जीवनको शुरुवात नै कठिन बनायो ।

श्रीमान् मदिरा सेवनमा लिप्त हुनु, घरको कमजोर आर्थिक अवस्था र सासु ससुरासँगको सम्बन्धमा खटपटका कारण अमृताको दैनिकीलाई झन् बोझिलो बनायो । कहिलेकाहीँ खाना जुटाउन पनि कठिन हुन्थ्यो । परिवार पाल्न उनले दैनिक ज्यालादारी काम गर्न थालिन् ।

बिहान ९ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म जोनबनमा काम गरेर पाउने पारिश्रमिक थियो—१० किलो चामल । नगद आम्दानी नहुँदा जीवन गुजारा गर्ने स्तरमै सीमित रह्यो । ‘त्यो बेला पैसा होइन, पेट भर्ने चामल नै ठूलो कुरा थियो,’ अमृता सम्झिन्छिन् ।

यसैबीच, श्रीमान् वैदेशिक रोजगारीका लागि मलेसिया पुगे । परिवारको अवस्था सुध्रिने आशा पलायो । तर, नियतिले फेरि परीक्षा लियो । अरूको गल्तीका कारण उनी प्रहरी हिरासतमा परे र बाध्य भएर नेपाल फर्कनुपर्यो । त्यो घटनाले अमृतालाई मानसिक रूपमा पनि निकै कमजोर बनायो ।

केही समयपछि श्रीमान् पुनः साउदी अरब गएका छन् । अहिले पछिल्लो चार वर्षदेखि मासिक करिब ३० हजार रुपैयाँ कमाइरहेका छन् । यद्यपि त्यो आम्दानी परिवारका सबै आवश्यकताका लागि पर्याप्त छैन । घर, पढाइ, खानपान र स्वास्थ्य सबै खर्चको जिम्मा अझै अमृताकै काँधमा छ ।

उनको जीवनमा वास्तविक परिवर्तन भने कल्चर भिलेज सञ्चालनमा आएपछि आयो । त्यहाँ रोजगारी पाएपछि बिहान ६ बजेदेखि राति १० बजेसम्म काम गर्न थालिन् । हाल उनी मासिक १७ हजार रुपैयाँ कमाइरहेकी छन् । नियमित आम्दानी सुरु भएपछि उनको जीवनमा केही स्थायित्व आएको छ । ‘अब कम्तीमा भोलि के खाने भन्ने चिन्ता छैन,’ उनले मुस्कुराउँदै भनिन् ।

तर, उनको दिनचर्या सजिलो छैन । बिहान सबेरै उठेर काम, घर फर्किएपछि खाना बनाउने, बच्चाको पढाइ हेर्ने, घरधन्दा गर्ने । उनको जीवन विश्रामविहीन यात्राजस्तै छ ।

‘आफ्नो लागि समय त छैन,’ उनी भन्छिन्, ‘तर, बच्चाहरूको भविष्य राम्रो बनाउने सपना छ । त्यसका लागि जे गर्नुपर्छ, म गर्छु ।’

अमृताको आँखामा सबैभन्दा ठूलो सपना आफ्ना सन्तानलाई शिक्षित बनाउनु हो । आफू पढ्न नपाएको पीडा अझै उनको मनमा गहिरो छ ।

‘सादय मैले पढ्न पाएको भए आज यति दुःख भोग्नुपर्दैनथ्यो,’ उनी भावुक हुँदै भन्छिन्, ‘त्यसैले मेरा छोराछोरी अनपढ हुने छैनन् । जति मेहनत गर्नुपरे पनि म पछाडि हटदिन् ।’

उनले सन्तानको खाना, कपडा र पढाइमा कहिल्यै सम्झौता गरेकी छैनन् । आफ्ना आवश्यकताहरू पछि पारेर उनी सधैं बच्चालाई प्राथमिकतामा राख्छिन् ।

समाजमा अझै पनि महिलाले भोग्नुपर्ने विभेद, आर्थिक निर्भरता र सीमित अवसरबीच अमृता जस्ता महिलाहरू मौन क्रान्ति गरिरहेका छन् । उनीहरू नारा लगाउँदैनन्, भाषण गर्दैनन्, तर आफ्नो पसिनाबाट भविष्य निर्माण गर्छन् ।

अमृता भन्छिन्, ‘जीवनले धेरै चोट दियो । तर, मैले हार मानिनँ । बच्चाको अनुहार हेरेर फेरि उठेँ ।’

अमृताको संघर्ष व्यक्तिगत कथा नभई हजारौं श्रमिक महिलाको प्रतिनिधि आवाज हो । यसले आँसु लुकाएर मुस्कान बाँड्छ, दुःख लुकाएर सन्तानको सपना बोक्छ ।

आज अमृता रजक एउटा उदाहरण बनेकी छन् । आमाको माया, साहस र आत्मबलले असम्भवलाई सम्भव बनाउँछ । उनी यस कुराकी प्रमाण हुन् कि आमालाई भगवानको अर्को रूप किन भनिन्छ ।

गरिबी, पीडा र अभावका बीच पनि उनले हार मानेकी छैनन् । आफ्नो जीवनभन्दा सन्तानको भविष्य ठूलो ठानेर दिनरात खटिरहेकी अमृता आज पनि शान्त स्वरमा भन्छिन्, ‘मेरो सपना ठूलो छैन, मेरा छोराछोरी सफल होऊन्, यही नै मेरो जीवनको जित हो ।’