–ज्योति झा
गोवा, २० माघ । गोवा, भारतको पश्चिमी तटमा स्थित एक प्रसिद्ध पर्यटन गन्तव्य हो । यसको विशेषता भनेको समुन्द्र किनारमा रहेका आकर्षक समुद्र तट, ताजगीपूर्ण वातावरण र मसालेदार करीहरू हुन् । गोवा प्रायः एक शान्त वातावरणको कारण पर्यटकहरूको आकर्षणको केन्द्र बनिरहेको छ । यहाँको घरघरको आँगनमा नरिवलका बोटहरूको अस्तित्व र हरियालीले दृश्यलाई रमाइलो बनाउँछ ।यहाँको वातावरण, बियर र रक्सि सस्तो तथा स्कुटरको भाडामा सजिलो पहुँचले युवाहरूसँग विशेष आकर्षण गरेको छ ।

गोवामा प्रायः नेपाली युवा कामदारको रूपमा कार्यरत छन् । यहाँको होटल उद्योगमा नेपाली कामदारहरूको ठूलो संख्या पाइन्छ । एक रिपोर्टका अनुसार १७ वर्षदेखि २२ वर्षका युवा गोवामा होटल, रेस्टुरेन्ट, स्पा र अन्य सेवामा काम गर्नका लागि आउँछन् । यसले एक प्रकारको रोजगारीको मार्ग खोलेको छ । यसले युवाहरूलाई आफ्नो परिवारको भरणपोषणका लागि टाढा आफ्नो देशबाट कार्य गर्न बाध्य बनाएको छ ।

गोवामा काम गरिरहेका नेपाली युवाहरूलाई देख्दा देशको भविष्यको बारेमा सोच्न मन लाग्छ । उनीहरू त्यहाँ होटल र रेस्टुरेन्टमा काम गर्दै छन् । यहाँका स्थानीय व्यवसायी र पर्यटकहरूले पनि उनीहरूको मेहनतको कदर गर्छन् । गोवामा काम गर्न जाने नेपाली युवाहरूका लागि यो एक अवसर हो । यहाँ तिनीहरू आफ्नो परिवारको आर्थिक स्थिति सुधार्नको लागि परिश्रम गरिरहेका छन् ।

नेपालका विभिन्न स्थानका युवा रोजगारीको अभावमा विदेश जान बाध्य छन् । यसको उदाहरण हो, १७ वर्षीय लक्ष्मण पुन मगर । मगरको घरको आर्थिक अवस्था कमजोर छ । उनी भन्छन्, ‘म पढाइ गर्न चाहन्थे, तर घरमा तीन भाइबहिनी छन् र बाबु मिस्त्री हुनुहुन्छ । म एउटा जिम्मेवारी बोकेर गोवा जानु पर्यो ।’ लक्ष्मण अहिले गोवाको पुलंगगुट क्षेत्रमा एक होटलमा काम गर्दै छन् । यहाँ उनी बिहान र बेलुका १२ घण्टा काम गर्छन् र महिनाको १२ हजार भारतीय रुपैयाँ कमाउँछन् ।

नेपालमा कामका अवसरहरू नपाएर र वैकल्पिक मार्गको खोजीमा हजारौं युवा भारत र अन्य देशहरूमा जान्छन् । लक्ष्मण जस्तै गणेश विक जस्ता युवाहरू पनि गोवामा काम गर्दै छन् । उनी ३३ वर्षका छन् । उनी लम्सुल, कास्कीका निवासी हुन् । उनी पनि नेपाली युवाहरूको प्रमुख प्रतिनिधि हुन् । विकको सपना एक दिन आफ्नो देशमा राम्रो रोजगारीको अवसर पाउने हो ।

गोवामा काम गरिरहेका नेपाली युवाहरूको संघर्ष र चुनौती देख्दा समाजको दीर्घकालीन योजनामा गम्भीर सोच्ने आवश्यकता देखिन्छ ।बिभिन्न ठाउँका युवाहरूलाई यहाँका होटल र रेस्टुरेन्टहरूमा काम गर्न आउने अवसर प्राप्त भएको छ । यहाँ उनीहरूको कामदारका रूपमा महत्वपूर्ण स्थान रहेको छ । उनीहरूले थुप्रै किसिमका अनुभव हासिल गर्छन् र आफ्नो परिवारका लागि पैसा कमाउने अवसर प्राप्त गर्छन् । यद्यपि, उनीहरूको मनमा भविष्यका बारेमा चिन्ता भने सधैं रहने गरेको छ । उनीहरू भन्छन्, ‘नेपालमा राम्रो अवसरहरूको अभाव छ ।’

गोवामा होटलहरू खोल्ने नेपाली व्यापारीहरू पनि खुशी छन् । उनीहरूले नेपालका युवाहरूलाई कामका अवसरहरू दिन सक्षम बनाएका छन् । यो आर्थिक प्रवृत्तिले नेपालका युवा जनशक्तिको योगदानलाई गोवामा परिष्कृत बनाएको छ । तथापि, तिनीहरूको भविष्यमा रहेका चुनौतीहरू अझै हल गर्नुपर्ने देखिन्छन् ।

गोवामा नेपाली कामदारको उपस्थितिले समाजमा सांस्कृतिक भिन्नता ल्याएको छ । यहाँ विभिन्न संस्कृतिका मानिसहरूको संगम हुन्छ । गोवामा नेपाली युवाहरूका साथै भारतका विभिन्न क्षेत्रका मानिसहरू पनि सँगै काम गर्छन् । गोवामा धेरैले विदेशी पर्यटकहरूको साथ काम गर्न माहिर भएका छन् । यसका साथै, यहाँ स्थानीय महिलाहरूले आफ्नो व्यापार पनि सञ्चालन गर्दै छन् ।

मारिया नामक एक महिला कपडा पसल चलाउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘यहाँ समुन्द्र हेर्नको लागि केहि मानिसहरू अर्धनग्न भएर आउछन् । यसले स्थानिक संस्कृतिलाई असर पुर्याउँछ ।’

गोवामा नेपाली युवाहरूको बढ्दो उपस्थितिले नेपालको सामाजिक र आर्थिक चुनौतीहरूको झल्को दिन्छ । नेपाली युवा विदेश जाने र अझै पनि परदेशको भूमिमा मेहनत गर्ने बाध्यताका कारण त्यहाँका भ्रामक व्यवस्थाहरू र समाजको हालको स्थितिबारे सोच्न आवश्यक छ । युवाहरूको मेहनत र संघर्षले भविष्यका लागि नयाँ सोच र मार्गदर्शनको आवश्यकता भएको देखिन्छ ।

गोवामा नेपाली युवाहरूको यात्रा र संघर्षले विदेशमा काम गर्ने अवसरले तिनीहरूको जीवनमा अस्थायी समाधान ल्याउन सक्छ । तर, दीर्घकालिक समृद्धिका लागि नेपालमा आर्थिक र रोजगारीका अवसरहरूको सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । सरकार र स्थानीय निकायहरूलाई युवाहरूको भविष्यलाई ध्यानमा राखेर दीर्घकालिक योजना बनाउने समय पक्कै आएको छ ।

नेपालका नेताहरूको ध्यान यस महत्वपूर्ण विषयमा जानु अत्यन्त आवश्यक छ । रोजगारको अवसरका लागि योजनाबद्ध र दीगो कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता छ ।