जनकपुरधाम, ९ मंसिर । आज देशभर भगवान् राम र माता सीताको दिव्य विवाह स्मरण गर्दै विवाहपञ्चमी पर्व भव्य रूपमा मनाइँदैछ । मिथिलाको प्राचीन राजधानी जनकपुरधाममा भने विशेषरूपमा आयोजित सीताराम विवाह महोत्सवको उल्लास र भीडले धार्मिक वातावरण झनै गरिमामय बनेको छ ।

पौराणिक विश्वासअनुसार यही दिन अयोध्याका राजकुमार रामले मिथिलाका राजा जनकद्वारा आयोजित स्वयंवरमा शिवधनुष भाँचेर सीताको वरण गरेका थिए । गोस्वामी तुलसीदासले वर्णन गरेको रामायणको प्रसंगलाई आधार मानेर हरेक वर्ष रमाइलो, भक्तिभाव र सांस्कृतिक औजससहित विवाहपञ्चमी मनाउने परम्परा मिथिलामा पुरानै छ ।

जनकपुरधामको रङ्गभूमिमा आज बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लाग्न थालेको छ । जनकनन्दिनी सीताको डोला जानकी मन्दिरबाट रंगबिरंगी सजावटसहित निकालिन्छ भने भगवान् रामको प्रतिमा राम मन्दिरबाट बाजागाजा र झाँकीसहित विशेष सिंहासनमा राखी रङ्गभूमितर्फ ल्याइन्छ । दुवै पक्षको डोला एकै स्थानमा पुगेपछि विधिपूर्वक स्वयंवर, परीक्षण तथा वैवाहिक संस्कार सम्पन्न गरिन्छ ।

विश्वास गरिन्छ कि स्वयंवरका दिन ५६ कोटी देवताहरू अदृश्य रूपमा उपस्थित रहेर सीताको विवाहमा सहभागी हुन्छन् । यही मान्यताले प्रेरित स्थानीयवासी र देशविदेशबाट आएका लाखौँ श्रद्धालु प्रतिवर्ष जन्तीको भूमिकामा रमाउँदै प्रतीकात्मक झाँकी र शोभायात्रामा सहभागी हुन्छन् ।

महोत्सवमा मिथिला संस्कृतिअनुसार मटकोर, तिलकोत्सव, स्वयंवर र विवाहका सबै परम्परागत विधिहरू प्रस्तुत गरिन्छ । रङ्गभूमिबाट सीतारामलाई डोलामा राखी जानकी मन्दिर पुर्याउने परम्परा आज पनि यथावत छ । यस अवसरमा आयोजित डोला शोभायात्रामा प्रदेशका विभिन्न जिल्लाबाट आएका भक्तजनसँगै भारतका बिहार, उत्तर प्रदेशलगायत सीमावर्ती क्षेत्रबाट आएका तीर्थयात्रीहरूको समेत बाक्लो उपस्थिति रहन्छ ।

रङ्गभूमि मैदानमा देखिने लाखौँ व्यक्तिको सहभागिता, गाउँगाउँबाट आएका सीताराम झाँकी, धार्मिक भजन–कीर्तन र पण्डितहरूको प्रवचनले जनकपुरधाम आज पूर्णरूपमा आध्यात्मिक र सांस्कृतिक शहरमा परिणत भएको छ । पहिले तिरहुतियागाछीमा महिनौँसम्म मनाइने यो महोत्सव अहिले सात दिनमा सीमित भए पनि यसको भव्यता र आकर्षण झन् बढेको स्थानीयवासी बताउँछन् ।

विवाहपञ्चमीको दिन विवाह गर्ने साइत नचाहिने धार्मिक मान्यता रहँदै आएको छ । भक्तजन बिहानैदेखि पवित्र सरोवर र नदीमा स्नान गरी रामसीताको पूजा–आराधनामा तल्लीन छन् । देशभरका रामसीता मन्दिरमा विशेष पूजाआजा, भजन–कीर्तन र धार्मिक सभाहरू आयोजना भइरहेका छन् ।

देवताका मानवीय रूपको प्रतीक यस विवाह महोत्सवमा सहभागी हुँदा मनोकामना पूरा हुने र मोक्ष प्राप्त हुने धार्मिक आस्थाले यस पर्वलाई झनै महत्वपूर्ण बनाएको छ ।

जनकपुरधामको चहलपहल, परम्परागत संस्कारको संरक्षण र भक्तिभावको वातावरणले विवाहपञ्चमीलाई मिथिलाको सांस्कृतिक पहिचान झल्किने राष्ट्रिय पर्वका रूपमा उजागर गरिरहेको छ ।